Hipertrofik Skar/ Keloid
Hipertrofik skar ve keloid, yara iyileÅŸmesindeki anormal yanıt sonucunda deride özellikle vücut üst kısımlarında ortaya çıkan, kiÅŸileri fonksiyonel ve kozmetik açıdan olumsuz yönde etkileyebilen, aşırı iz geliÅŸimi ile karakterize bir durumdur.
Travma sonrası izler nasıl iyileşir?
Deri bütünlüÄŸünü bozan her tür travma sonrasında ortaya çıkan tamir sürecinin sonunda sınırlı da olsa iz (skar) ortaya çıkabilmektedir. Ancak bazı kiÅŸilerde iyileÅŸme kontrol edilemez ve skar dokusu kontrolsüzce oluÅŸabilir. Tamir sürecinin beklenenin ötesinde aşırı iz oluÅŸumu ile sonuçlanmasına “Hipertrofik Skar” (HS) veya “Keloid” denir.
Hipertrofik Skar nedir?
​Kesi, çarpma vurma gibi travmaları takiben deriden hafif kabarık, çok sert hissedilmeyen, daha sınırlı parlak pembe, kırmızı renkli ya da deri renginde olabilen bir durumdur. KendiliÄŸinden kaybolabilir.
Keloid nedir?
Özellikle yatkın bünyelerde travma sonrası deriden oldukça kabarık, muayene ile sert hissedilen deri renginde yada pembe kırmızı renkli kabarıklıklardır.
HS/keloid geliÅŸimine yatkınlık oluÅŸturan risk faktörleri nelerdir?
Birinci derece akrabalarında HS/keloid olan kiÅŸilerde, siyah ırkta daha fazladır. Vücudumuzda özellikle omuz, sırt ve gövde üst kısmı, ense ve kulak memelerinde daha sık görülür. Yara iyileÅŸmesini geciktiren ve bozan tüm faktörler belirgin skar dokusu geliÅŸimine neden olabilir. Enfeksiyon, tekrarlayan travma, kuru yara ortamı iyileÅŸmeyi geciktirir. Ayrıca, yaranın epitelizasyonunu saÄŸlamak için gerekli olan cerrahi kapamanın yapılmaması ya da uygunsuz cerrahi iÅŸlem sonrası yara dudaklarında aşırı gerginlik diÄŸer olası risklerdir.
Hipertrofik Skar ve Keloid Nasıl Tanınır?
Hastalardaki bulguların klinik görünümü tanı için yeterlidir ve biyopsi benzeri tanısal giriÅŸimlere çoÄŸunlukla ihtiyaç duyulmaz.
Tedavide neler uygulanır ?
Tedavide uygulanacak yöntemler; uygun kremlerin sürülmesi, hipertrfik skar veya keloid içine enjeksiyon, kriyoterapi (Buz tedavisi), radyoterapi ve cerrahi tedavi yöntemleridir.
BaÅŸlıca tedavi yöntemleri nelerdir?
• Yüzeyel sürülecek kremler: Bunların içinde kortizonlu kremler, nemlendiriciler, soÄŸan ekstraktı içeren kremler, imikimod ve vitamin E gibi ilaçlar kullanır. Silikon bazlı deriye yapışan hazır pansuman malzemeleri de hem yaraya sürekli nem saÄŸlayan ideal bir ortam oluÅŸturur, hem de enfeksiyonlardan korur.
• Ä°ntralezyonel enjeksiyon; Farklı ilaçların birkaç haftada bir skar dokusu içine enjekte edildiÄŸi bu uygulamada dokunun düzleÅŸmesi amaçlanır.
• Kriyoterapi; Sıvı azot ile dokunun dondurulmasına dayanan bu iÅŸlem tek başına ya da intralezyonel enjeksiyon ile birlikte uygulanabilir.
• Radyasyon; Yüksek doz X-ışınlarının skar dokusuna uygulandığı bu yöntem tek başına ya da cerrahi sonrası nüksü engellemek için tedaviye dirençli keloidlerde daha çok kullanılabilir. Ancak yan etkileri kullanımını sınırlandırmaktadır.
• Cerrahi; Revizyon yapılmaksızın ve/veya diÄŸer yöntemlerle kombine edilmeksizin skar dokusunun doÄŸrudan çıkarılması uygun deÄŸildir. Çünkü özellikle keloidlerde cerrahi giriÅŸim baÅŸlangıçtaki skar dokusunun daha da büyümesi ile sonuçlanabilir.
Tedaviye nasıl yanıt alınabilinir?
Tedavi süreci uzun zaman alabilir. Yukarıda belirtilen tedavi yaklaşımlarının birden fazlasının birlikte uygulanması tedavi ÅŸansınızı artıracaktır. Mevcut tedavi seçeneklerinin hiçbirisi izleri tamamen geçirme becerisine sahip deÄŸildir.
Tedavi baÅŸarısını etkileyen faktörler; skarın direnç kapasitesi, uygulanan tedavilerin etkinliÄŸi ve hastanın tedaviye olan uyumudur. Tedavi sonrasında, özellikle keloidlerin bazılarının, tekrarlayabileceÄŸi ve skar oluÅŸumunun önlenmesinin, sonradan yapılacak düzeltici tedavilerden çok daha etkili olduÄŸu bilinmelidir!
Hipertrofik Skar ve keloidi olanlarda önlemek için neler yapılabilir?
• Tıbbi zorunluluk dışında gereksiz cerrahi iÅŸlemlerden (küpe, hızma, dövme, kozmetik iÅŸlemler vb.) kaçınmak gerekir.
• Sivilce varsa tedavisi gereklidir.
• EÄŸer bir yeriniz kesilir, zedelenir ya da yaralanırsa; yarayı temiz tutun, enfeksiyonu önleyin. Yara yerini nemli tutun. Bu amaçla emici olmayan bir bandajın altında vazelin uygulaması yapabilir ya da hazır silikonlu bandajlar kullanabilirsiniz.
• Yara yüzeyinin kapanmasından sonrada nemlendirme iÅŸlemine devam etmek yaranın olgunlaÅŸması sürecinde iz oluÅŸmaması için gereklidir.
• Skara olan yatkınlığınızı belirterek dermatoloÄŸunuza müracaat edin!